Poranny pośpiech, hałas w przedszkolu, metka w ubraniu czy konieczność szybkiej zmiany aktywności mogą być dla jednego dziecka w całości zwykłe, a dla innego stanowić wyraźne obciążenie. Właśnie w takich codziennych sytuacjach można zauważyć zachowania związane ze sposobem odbierania i przetwarzania bodźców. Integracja sensoryczna opisuje proces, w którym informacje docierające z różnorakich układów zmysłowych są porządkowane i wykorzystywane do odpowiedniego reagowania.
Nie chodzi wyłącznie o wzrok, słuch czy dotyk. Znaczenie mają też informacje dotyczące równowagi, ruchu oraz położenia swojego ciała. Ich właściwe połączenie jest potrzebne w trakcie na pozór prostych czynności, takich jak siedzenie przy stole, przechodzenie po schodach, zapinanie guzików, używanie z przyborów czy uczestniczenie w zabawie ruchowej.
W obserwacji dziecka szczególnie istotne są sytuacje, które regularnie się powtarzają. Jedno dziecko może zasłaniać uszy przy głośnych dźwiękach, inne może mieć trudność z tolerowaniem określonych ubrań albo niechętnie dotykać niektórych materiałów. Zdarza się również odwrotna reakcja: wymaganie częstego biegania, kręcenia się, podskakiwania albo mocnego nacisku na przedmioty. W pewnych przypadkach takie zachowania są łatwe do zauważenia, ale w innych przypadkach pojawiają się tylko w określonych ustaleniach. Warto wówczas zwrócić uwagę na porę dnia, poziom zmęczenia, liczbę osób w sąsiedztwie i rodzaj wykonywanego zadania. Te elementy mogą mieć znaczenie, ponieważ reakcja na ten sam bodziec nie zawsze wygląda identycznie. Sama niechęć do hałasu, ruchu czy dokładnie określonej faktury nie jest też wystarczającą podstawą do stwierdzenia określonej trudności.
W praktyce pomocne jest patrzenie na zachowanie szerzej niż jedynie przez pryzmat pojedynczej reakcji. Jeżeli już dziecko na prawdę często wstaje w trakcie zajęć, warto sprawdzić, czy problem pojawia się też w trakcie zabawy, posiłku lub rozmowy, czy może dotyczy wyłącznie długiego siedzenia. Identycznie przy trudnościach z czynnościami manualnymi znaczenie ma to, czy występują one tylko przy pisaniu, czy też w trakcie budowania z klocków, wycinania i zapinania odzieży. Takie porównania pozwalają dostrzec powtarzalne schematy. W ocenie funkcjonowania bierze się pod uwagę też wiek a także ogólny odcinek rozwoju. Zachowanie typowe dla młodszego dziecka może mieć całkiem inne znaczenie u starszego, dlatego interpretowanie pojedynczych objawów bez szerszego kontekstu może prowadzić do błędnych wniosków.
Podejście związane z integracją sensoryczną może obejmować obserwację reakcji dziecka na różne rodzaje bodźców oraz analizę tego, jak wpływają one na wykonywanie codziennych zadań. Wyselekcjonowanie aktywności nie powinien być przypadkowy. To, co dla jednego dziecka jest neutralnym doświadczeniem, dla innego może oznaczać nadmiar emocji albo wymagać dużego wysiłku. Znaczenie ma również stopniowanie trudności i uwzględnianie obowiązującego stanu dziecka, ponieważ jego sposobności mogą modyfikować się w zależności od zmęczenia czy sytuacji. W zwyczajnym życiu można zatem przede wszystkim obserwować zależności między bodźcem, reakcją i konsekwencją dla dokładnie sprecyzowanej czynności. Takie informacje są bardziej użyteczne niż samo przypisywanie zachowania do jednej dziedzinie, ponieważ pozwalają dokładniej opisać, w jakich ustaleniach pojawia się trudność i czego konkretnie dotyczy.
Więcej informacji: terapia integracji sensorycznej łódź.
